In het Waddengebied groeit het verzet tegen plannen om natuurgebieden volledig af te sluiten voor publiek. ,,Het gaat om ónze natuur, ónze achtertuin. Die mogen we niet kwijtraken.”
Algemeen Dagblad (AD.nl) ★ 15 juni 2026
‘Kom kijken voor het verboden wordt’. Een handgeschilderd bord langs de hoofdweg aan de oostkant van Terschelling verwijst festivalpubliek van Oerol naar een theatervoorstelling in een tentje verderop.
Toeval of niet, de tekst past opvallend goed bij een gevoel dat op het eiland breed leeft: de natuur moet je beleven, nu het nog kan. Op veel plekken hangen wapperende vlaggen met dezelfde boodschap: ‘Vrije vogels, gekooide mensen’.
De leus stamt uit de jaren tachtig, toen eilanders vreesden dat activiteiten als pieren steken en vissen op het wad zouden verdwijnen door de wettelijke bescherming van de Waddenzee. Die zorgen leven opnieuw op nu Rijkswaterstaat onderzoekt of natuurgebieden op de Waddeneilanden volledig kunnen worden afgesloten voor publiek.
Dat idee stuit op brede weerstand bij bewoners, die vrezen dat het eeuwenoude gebruik van het gebied door eilanders onder druk komt te staan.
,,Het raakt me”, zegt Marloes Fopma (40), die als ‘verhalenjutter’ bezoekers meeneemt over het eiland. ,,Elke week wandel ik in de duinen. Dat gebied is me dierbaar. Als je binding hebt met een plek, kun je daar ook goed voor zorgen.”
Volgens Fopma wringt het dat publieke toegang ter discussie staat, terwijl gebruikers van het gebied – van wadvaarders en strandjutters tot natuurvrijwilligers – juist de ogen en oren van het Wad zijn.
,,Nu wordt heel erg de wandelaar neergezet als degene waar de natuur tegen beschermd moet worden. Maar volgens mij moeten we het hebben over grotere problemen: de zoutwinning die wordt uitgebreid, de aanleg van stroomkabels en de industrie die hier zijn afvalwater loost.”
Kwelders gesloten bij Ternaard
De toon werd afgelopen april gezet toen Rijkswaterstaat onverwacht de kwelders bij de Friese kustdorpen Ternaard en Wierum jaarrond voor publiek sloot om verstoring van vogels te voorkomen, ook buiten het broedseizoen. Bewoners voelden zich overvallen door de maatregel en ook de gemeente twijfelt aan de urgentie.
Diezelfde maand presenteerde natuurbeheerder Rijkswaterstaat tijdens besloten bijeenkomsten op de Waddeneilanden kaarten met gebieden waar ‘ecologisch herstel’ kansrijk zou zijn. Daarbij kwam ook de mogelijkheid ter sprake om delen van iconische natuurgebieden, zoals de Boschplaat en de Noordsvaarder op Terschelling, de Vliehors op Vlieland en de Slufter en de Hors op Texel, af te sluiten voor publiek.
Rijkswaterstaat benadrukte naderhand dat er nog geen besluiten zijn genomen en dat het slechts om verkennende scenario’s gaat voor de nieuwe Natura2000-beheerplannen, die in 2028 worden vastgesteld. Maar de vlam was toen al in de pan geslagen.
7000 hectare mosselbanken
Die onrust groeit ook doordat de alarmerende berichten over de Waddenzee en de voorgestelde maatregelen botsen met wat bewoners in het gebied zelf zien.
De Ecologische Autoriteit luidde onlangs op basis van rapporten de noodklok over de ‘slechte staat’ van het natuurgebied. Snel ingrijpen met strengere maatregelen zou ‘nodig en verplicht’ zijn. De Waddenvereniging pleit zelfs voor het afsluiten van 30 procent van de Waddenzee om de zeebodem te ontzien.
Die oproepen worden niet onderschreven door Richard Kiewiet (71). De voormalig jachtopzichter en terreinbeheerder op Ameland werkte veertig jaar in de Waddennatuur en plaatst kanttekeningen bij de sombere rapporten en de maatregelen die nu worden voorgesteld.
Volgens hem hebben de onderzoeksrapporten te statische uitgangspunten voor een dynamisch gebied. ,,De natuur is altijd in beweging, dat kun je niet vastleggen in Excel-sheets. Er wordt nog steeds uitgegaan van soorten zoals de zwarte zee-eend, die hier al lang niet meer voorkomen, terwijl andere juist zijn teruggekeerd. In beleid en modellen lijkt het soms alsof het altijd hetzelfde moet blijven.”
Kiewiet zet vraagtekens bij de conclusie dat de Waddenzee structureel achteruitgaat. ,,Eind jaren negentig ging het slecht, maar sindsdien is er juist veel hersteld. De laatste jaren gaat het geweldig goed. We hebben ruim zevenduizend hectare mosselbanken, dat is een record. Er zijn nog nooit zoveel lepelaars geweest, we struikelen over de zeehonden en op Oost-Ameland zijn er 25 procent meer broedvogels dan veertig jaar geleden.”
Demonstratie in Den Helder
Intussen hebben de eilanders zich verenigd in de stichting ‘Wij zijn de Wadden’. Een petitie tegen aantasting van het bestaande Natura2000-beheer en het cultuurhistorisch gebruik is inmiddels ruim negenduizend keer ondertekend.
Rijkswaterstaat laat weten dat er binnenkort nadere gesprekken volgen met gemeenten en bewoners. ,,Ik snap dat die onrust er is”, zegt woordvoerder Jayme Tol. Vooralsnog blijven de kwelders bij Ternaard en Wierum gesloten, ook na het broedseizoen. ,,We monitoren de situatie voortdurend, maar op dit moment blijft de sluiting van kracht.”
Maandag trekken vissers en eilanders naar Den Helder. Onder de vlag ‘Vrije vogels, gekooide mensen’ demonstreren zij bij de Toogdag van de Wadden, de jaarlijkse bijeenkomst van bestuurders, beleidsmakers en natuurbeschermers.
,,De geest is uit de fles”, zegt oud-natuurbeheerder Kiewiet. ,,Ik heb in al die jaren nog nooit beleefd dat het Waddengebied zo eensgezind achter een zaak staat. Het gaat om ónze natuur, ónze achtertuin. Die mogen we niet kwijtraken.”
Een versie hiervan verscheen in het Algemeen Dagblad (AD) van 15 juni 2026.
Richard de Boer 