Bij scheepswerf Talsma in Franeker wordt stevig getimmerd aan zeilschip De Tukker. Schipper Jorne Langelaan wil de 110 jaar oude schoeneraak dit jaar nog in de vaart hebben om producten klimaatneutraal over de Noordzee te vervoeren.
Leeuwarder Courant (LC) ★ 19 april 2022
,,We zitten op een kantelpunt”, zegt schipper, botenbouwer en kunstenaar Jorne Langelaan terwijl hij koffiedrinkt in de bovenkantine van scheepswerf Talsma. ,,De brandstofprijzen schieten omhoog, het kabinet zet hoog in op verduurzaming en bedrijven moeten van de rechter hun CO2-uitstoot terugdringen. Dat had je tien jaar geleden allemaal niet kunnen bedenken.” Hij kijkt naar zijn papieren bekertje. ,,Maar de koffie zal toch uit Colombia moeten komen. Je blijft transport nodig hebben.”
Het tij zit mee voor de plannen van de Alkmaarse schipper, die al een kwart eeuw actief is in de zeilende handelsvaart. Met zijn duurzame rederij EcoClipper Coöperatie werkt hij aan de bouw van moderne zeilschepen om klimaatneutraal producten over de wereldzeeën te vervoeren. Om te beginnen over de Noordzee, met lijndiensten tussen Nederlandse en Engelse havens. Voor dat doel ligt het 26 meter lange zeilschip De Tukker nu in Franeker op de werf van Talsma.
Omgebouwd tot charterschip
De Tukker werd in 1912 gebouwd op de Bodeweswerf in Martenshoek als de Harle Tief, een vrachtschip voor de kustvaart. ,,Precies waar wij hem nu weer voor gaan inzetten”, aldus Langelaan. Het schip werd na jaren van onder zeil varen van een motor voorzien, totdat het in 1978 werd gekocht door de Twentse jeugdzorginstelling Jarabee. De jeugdhulpverleners lieten de klipper ombouwen tot het charterschip De Tukker, waarmee zij jarenlang trainingsprojecten organiseerden om probleemjongeren weer op de rails te krijgen.
Sinds het schip in 2012 uit de vaart ging, wisselde het nog een paar keer van eigenaar en leek een bestemming als woonschip het meest voor de hand te liggen. Totdat Langelaan werd getipt door de Harlinger schipper Douwe Popma, die in de begintijd van de jeugdzorgprojecten kapitein aan boord van De Tukker is geweest.
,,Douwe houdt van dit schip en heeft ons ertoe aangezet om het te kopen. Het is ook een heel mooi, bijna museaal schip. Er zitten veel authentieke details in die goed bewaard zijn gebleven. Dat moet in stand gehouden worden voor de toekomst.”
Zware staalconstructies
En zo werd De Tukker begin dit jaar aangekocht door de EcoClipper Coöperatie. Op 1 maart is het schip overgevaren naar de werf van Talsma aan het Van Harinxmakanaal, waar het wordt gerenoveerd wordt met zware staalconstructies. Er komt een dekhuis op met een kombuis en alle rondhouten worden opnieuw opgetuigd.
,,Vorige week is alles wat niet meer goed was onder het vrachtruim er rigoureus uitgesneden”, vertelt Langelaan. Nu ligt er al een splinternieuwe stalen bodem in, waar nog een kiel onder komt. ,,Zo’n kiel geeft extra sterkte en zorgt dat het schip stabieler wordt en een groter lateraal oppervlak heeft.”
De schipper heeft in het verleden meer dan eens zelf boten ontworpen en gebouwd. Zo was hij een van de initiatiefnemers van de bouw van de transatlantische schoenerbrik Tres Hombres, waar hij van 2009 tot 2017 op voer om koffie, cacao en rum uit het Caribisch gebied op te halen. Naar het model van de klipper Noach uit 1857 ontwierp Langelaan de moderne EcoClipper 500, waarvan hij een hele vloot op zee wil brengen.
Het zeewaardig maken van De Tukker financiert hij ondertussen met het uitgeven van certificaten door zijn rederij. Daarvoor zoekt hij investeerders. ,,Mijn rederij heeft de structuur van een coöperatie, want we willen transparant ondernemen. Op dit moment hebben we 150 leden, die door het kopen van certificaten in de vloot investeren. Sinds het begin van dit jaar is er voor meer dan 1,5 ton geïnvesteerd.”
Bier, kaas en jenever
De Tukker wordt geregistreerd als vrachtschip in het vaargebied van de Noordzee, Ierse Zee en Oostzee. De eerste lijndiensten zullen lopen tussen Nederlandse en Engelse havens om lokale specialiteiten duurzaam te transporteren. ,,We varen dan vooral op Londen, dat is een enorme markt. We brengen klassieke Nederlandse producten als bier- en kaassoorten en jenever. En wat ervoor terugkomt uit Engeland is ook weer bier, cider, wolproducten en cosmetica.”
Er wordt samengewerkt met handelsnetwerken onder zeil als Fair Transport, Raybel Charters en Shipped by Sail. ,,We hebben nu ook al aanvragen uit Portugal om wijn en olijfolie op te halen. En een ladingeigenaar uit Engeland wil producten naar Finland vervoeren.” Behalve vrachten moet De Tukker ook passagiers kunnen overbrengen. ,,Per reis kunnen er twaalf mensen mee de Noordzee over.”
Langelaan zet alle zeilen bij om het schip zo snel mogelijk in de vaart te hebben. ,,Het liefst willen we in juli tijdens de Tall Ships Races vanuit Harlingen beginnen met varen.”
Verschenen in de LC van 19 april 2022. De Tukker zeilde voor het eerst op 10 mei 2023 de haven van Amsterdam uit en vaart op lijndiensten over de Noordzee.
Voor het laatst werd zaterdag een liturgie in de Russische traditie gehouden in het terpdorpje Hiaure, ter nagedachtenis aan priester Johan Visser. Het einde van de kleine parochie van de Heilige Liudger valt samen met een grote tweespalt in de orthodoxe wereld over Poetins oorlog.
Leeuwarder Courant (LC) ★ 28 maart 2022
Aartspriester Josef Sikora loopt zwaaiend met een wierookvat langs de kerkbankjes en de opgestelde iconen in het kerkje van Hiaure. ,,Heer, ontferm U”, zingt een kleine schare gelovigen. In de hervormde kerk klinken zaterdagochtend litanieën en gezangen in de Russisch-orthodoxe traditie, maar de taal is wisselend Nederlands en Fries. Het Onze Vader wordt door parochianen zelfs in vijf talen opgezegd.
Een kleine geloofsgemeenschap van Friezen, Roemenen en Bulgaren viert midden in de vastentijd haar allerlaatste parochiefeest, ter nagedachtenis aan priester Johan Visser. Deze timmerman en domineeszoon uit De Westereen was de aanjager van de slechts kort bestaande orthodoxe parochie van de Heilige Liudger. Hij overleed in november onverwachts op 46-jarige leeftijd.
,,Johan wilde zo graag kerkvader zijn en had de grootste plannen als hij bleef doorgroeien”, zegt priester Josef. Vanuit zijn parochie in Breda hielp hij Visser in 2020 een eigen parochie op te zetten. ,,Hij zocht overal in Friesland een kerk, maar wilde niet op de klei zitten. En waar zijn we nu?”, vraagt de priester lachend. ,,Toch midden in de klei. Hier een parochie oprichten en ook nog in coronatijd, dat vind ik echt een prestatie. De laatste keer dat hij voorging, had hij vijftien parochianen.”
Tot kapel omgebouwde schuur
Met het parochiefeest in Hiaure eindigt ook een geschiedenis van Friese orthodoxe erediensten die in de jaren tachtig begon in Kollumerpomp. Daar bouwde Frans Lucassen een schuur achter zijn woonboerderij aan de Brongersmaweg in 1987 om tot kapel voor Russisch-orthodoxe kerkdiensten. Van zijn priesterwijding in 2009 tot een jaar voor zijn overlijden in 2020 leidde Lucassen de liturgie zelf, met Johan Visser als tweede priester.
,,Wij hielden heel erg van traditie en vonden in de orthodoxe kerk terug wat de katholieken hadden afgeschaft”, vertelt weduwe Joke Lucassen-Bos. ,,De rituelen, de iconen en kaarsen. Het opstaan en knielen, en niet lui op een bankje zitten.”
De gemeenschap groeide tot zo’n dertig, veertig man. Naast Nederlandse gelovigen kerkten er ook gemengd Nederlands-Roemeense gezinnen in Kollumerpomp, waar zij hun kinderen lieten dopen. ,,Totdat ze een eigen Roemeense parochie kregen in Groningen. En Russen die hier in het Noorden wonen, vroegen ons als eerste: komen er ook Russen? Ze waren van harte welkom, maar ze kwamen niet. De liturgie en het geloof is volmaakt hetzelfde, maar wij gebruiken overwegend Nederlands als taal.”
Friestalige liturgie
Na het overlijden van Lucassen werd de parochie nieuw leven ingeblazen door Johan Visser in het kerkje van Hiaure. ,,Hij wilde er een echte Friese orthodoxe parochie van maken, met een Friestalige liturgie”, zegt priester Josef. ,,We hebben daarom ook een echte Friese patroonheilige voor de parochie gekozen, de zeilende missionaris Liudger.”
Tijdens de laatste dienst in Hiaure wordt gebeden voor de ziel van vader Johan, voor alle gelovigen, zieken en gevangenen, voor het Koninklijk Huis en voor vrede in Oekraïne. Maar de naam van de Russische patriarch Kirill ontbreekt in het gebed. ,,We kunnen zijn naam niet meer noemen”, verklaart vader Josef nadien aan de aanwezige parochianen. ,,Het is niet te beschrijven dat hij Poetin steunt en preekt voor de oorlog in Oekraïne. De patriarch kan zijn positie niet meer handhaven.”
Kerkscheuring
De oorlog zorgt voor tweespalt onder de ruim dertig Russisch-orthodoxe parochies in Nederland, waarvan een deel onder gezag staat van de patriarch van Moskou en een deel onder die van Constantinopel. In Amsterdam dreigt een kerkscheuring nu de geestelijken willen overstappen van Moskou naar Constantinopel.
De parochies van Hiaure en Breda vallen onder een zelfstandig aartsbisdom van West-Europese kerken in de Russische traditie, bijgenaamd ‘rue Daru’ naar het adres van de hoofdzetel in Parijs. Dat bisdom heeft in 2019 het gezag van Moskou aanvaard. ,,Maar we zouden nu een heel andere beslissing hebben gemaakt”, aldus Josef.
In Friesland worden er nu alleen nog vanuit het Russisch-orthodoxe klooster in Hemelum kerkdiensten verzorgd. Maar of de parochianen van Hiaure daar gaan kerken, is maar de vraag. Er wordt hardop getwijfeld, zolang het klooster niet openlijk afstand neemt van de Russische patriarch en Poetins oorlog.
Het is inmiddels een bekend procédé: zodra een camping wordt overgenomen, moeten vaste gasten met hun stacaravans plaats maken voor luxe lodges en chalets. Welke rechten heeft de jaarplaatsrecreant? En wat kan de politiek nog doen?
Leeuwarder Courant (LC) ★ 19 februari 2022
Sinds de familiecamping Hanestede, tegenover de Spokeplas bij Noordwolde, begin dit jaar van eigenaar wisselde, is het terrein veranderd in een stortplaats. Bij de ingang staan grote containerbakken gevuld met hout en sloopafval. Een shovel vult een afgeladen bak aan met stoeptegels. De paden over de camping zijn door de werkzaamheden in één grote drassige modderbende veranderd. Op deuren en ramen van stacaravans heeft een opkoper uit Steenwijk stickertjes met zijn mobiel nummer achtergelaten. Bij een aantal stacaravans prijkt al een bordje ‘verkocht’.
Als ze met haar vader Pier over het terrein loopt, krijgt Rianne van der Plaats even tranen in haar ogen. ,,Ik vind het vreselijk om te zien dat het hier zo’n puinhoop is geworden”, zegt ze. “Ik heb hier ook gewoond toen ik stage liep bij een kledingwinkel in Noordwolde, ik heb vrienden in het dorp gemaakt.”
Elf jaar lang heeft het gezin Van der Plaats uit Workum vakantie gevierd op hun jaarplaats, maar de campingovername maakt daar nu abrupt een einde aan.
Aangetekende brief
Drie ondernemers uit de Randstad hebben Hanestede gekocht van de familie Van der Zee, die in 1972 de camping begon op pachtgrond van Staatsbosbeheer. Een week na de overdracht bij de notaris, halverwege januari, ligt er bij ruim 120 stacaravanbezitters een aangetekende brief van de nieuwe eigenaren op de deurmat, die zich alleen met hun voornamen voorstellen.
Dat blijken binnenhuisarchitect James van der Velden van het Amsterdamse designbureau Bricks Studio, zijn partner Suzette van Dam en horecaondernemer Tom Caron te zijn. ‘Wij hebben in het verleden al eerder met elkaar samengewerkt, maar nog nooit aan een project zoals deze’, schrijft het drietal. ‘Het is altijd een droom van ons geweest om samen een natuurpark te exploiteren.’
De verouderde camping moet daarvoor wel een ‘kwaliteitsslag’ ondergaan. Het hoofdgebouw en het sanitairgebouw worden grondig verbouwd en ook de inrichting van het terrein moet helemaal anders. Er komen zo’n vijftig comfortabele houten caravans te staan in een autovrij natuurlandschap, waar ook een moestuin en een voedselbos worden aangelegd. Onder de naam The Keys Hotels heeft de luxe natuurretraite al een profiel op Instagram, dat meldt dat de nieuwe camping in 2023 opent.
Daarom moeten de stacaravans van jaarplaatshouders zo snel mogelijk van het terrein af. Uiterlijk op 31 mei, en voor een ‘oprotpremie’ van 1000 à 1500 euro, afhankelijk van hoe snel het recreatieobject wordt verwijderd. Wie niet akkoord gaat, staat een verklaring voor recht bij de kantonrechter te wachten.
Geheimzinnig
De brief van de nieuwe eigenaren slaat in als een bom bij de recreanten. Er is onrust en verontwaardiging, maar ook woede richting de vorige campingeigenaren. ,,We hebben vorig jaar de hele zomer op de camping gestaan en vroegen constant of ze een koper hadden gevonden”, vertelt Hennie Hospes uit Leeuwarden, die al 33 jaar op de camping staat. ,,Ze vertelden dat er belangstellenden waren. Op een makelaarssite zagen we dat de camping (vraagprijs: 1,3 miljoen euro) al was verkocht onder voorbehoud, maar het bleef geheimzinnig aan wie. Daar gaf de familie geen antwoord op.”
Maar dat de factuur voor de volgende huurperiode van de jaarplaats niet zoals gebruikelijk in november in de bus viel, deed al het ergste vermoeden. Hadden ze ons nog maar een zomer gegund, vindt Hospes. ,,Dan hadden we er nog een laatste keer van kunnen genieten. Mijn kinderen hebben hier leren fietsen en mijn kleindochter ook. Ze halen zoveel bij je weg.”
Het lot van de camping lijkt na de aangetekende brief van het Amsterdamse trio in een paar dagen tijd beslecht. Al gelijk het eerste weekend komen campinggasten op Hanestede hun stacaravan ontruimen. Opkopers slaan hun slag op het terrein en doen biedingen voor het overnemen en afvoeren van stacaravans.
,,Wij hebben diverse campings gebeld en die zitten dit seizoen gewoon al vol”, zegt Pier van der Plaats. ,,Mensen kunnen nergens heen met hun caravan en die handelaren ruiken dat er geld te verdienen valt.” Het merendeel van de gasten kiest voor de weg van de minste weerstand.
Er verschijnen shovels op het terrein en bij de ingang stapelt de rotzooi zich op. Ondertussen zijn er ook inbrekers actief op de camping, waar nergens camera’s hangen. Schuurtjes worden opengebroken en er verdwijnen stoelen, gasflessen en tv’s, maar het eigenaarstrio zegt niet aansprakelijk te zijn voor diefstal.
Terwijl het campinggebouw online op Kamernet.nl wordt aangeboden als anti-kraak woonruimte, is water, gas en elektriciteit op het terrein afgesloten. Eén enkele dixi bij de ingang dient als toiletvoorziening voor het hele terrein. Van der Plaats klaagt over de gebrekkige medewerking. ,,Wij moeten heel snel onze spullen afbreken en afsluiten, maar hoe kan ik een accuboor opladen als de stroom is afgesloten?”
Luxe lodges
Wat er op Hanestede gebeurt, is de afgelopen jaren al op tientallen recreatieterreinen in Nederland voorgekomen. Investeerders nemen een volkscamping of vakantiepark over en gaan gelijk over tot herstructurering. Vaste gasten moeten het veld ruimen voor luxe lodges en chalets in het duurdere segment. Zo is dat in Friesland het geval geweest met vakantieparken op Ameland en campings als Blaauw bij Sint Nicolaasga en It Soal in Workum.
Welke rechten heeft de vaste campinggast nog? Steeds vaker organiseren recreanten zich tegen rigoureuze plannen. Gasten van camping It Soal hebben een belangenvereniging opgericht om het verdwijnen van hun seizoensplekken aan te vechten. Op camping Meerzicht bij het Leekstermeer wordt geprobeerd de huuropzegging door eigenaar EuroParcs Groep via de rechter terug te draaien. In het Twentse Geesteren zijn permanente bewoners van de met ontruiming bedreigde camping Het Berkenven een bodemprocedure begonnen tegen de nieuwe eigenaar.
,,Het grootste probleem wat ik steeds zie, is dat nieuwe eigenaren niet van tevoren communiceren over hun plannen”, zegt de Almelose advocaat Diederik Briedé, die de recreanten in Geesteren in hun rechtsgang bijstaat. ,,Er wordt geen zaaltje gehuurd om uit te leggen wat de plannen zijn en op welke termijn. Geen overleg, geen maatwerk. Nee, er komt een opzegging en misschien krijg je nog een vergoeding, maar dan moet je nu wel wegwezen. Met stoom en kokend water wordt de druk op campinggasten opgevoerd.”
De eenmalige tegemoetkoming van 1000 à 1500 euro die de gasten van Hanestede wordt geboden, noemt Briedé een schijntje. ,,Als iemand uit zijn woning moet vanwege sloop- of renovatieplannen van de verhuurder, dan bepaalt de wet dat je zo’n 7000 euro aan verhuiskostenvergoeding moet ontvangen. Er valt wel wat voor te zeggen dat zo’n vergoeding ook voor campings geldt, maar daar moet je voor vechten. Je krijgt het niet zomaar.”
Gelukzoekers
Er moet meer huurbescherming komen voor de recreant, vindt de SP-fractie in de Tweede Kamer. Ook in de Friese politiek gaan stemmen op om het campingbeleid niet over te laten aan de vrije markt. Maar Merlijn Pietersma, die vanuit adviesbureau ZKA Agency onder meer gemeenten adviseert over toerisme en recreatiebeleid, is geen voorstander van méér regulering door de overheid.
De voorwaarden van brancheorganisatie HISWA-Recron bieden volgens hem doorgaans al genoeg zekerheid over wat een redelijke aanleiding en termijn voor een huuropzegging is. ,,Eigenlijk zouden ondernemers uitgedaagd moeten worden om nieuwe frisse jaarplaatsformules te introduceren, bijvoorbeeld voor een jonger publiek”, zegt hij. “Daar valt echt een boterham mee te verdienen.”
Gjin ellinde en kweade gesichten
Stacaravanhouders die ineens hun vakantieplekje kwijtraken. Het is schering en inslag bij campingovernames. Toen ondernemer Bauke Jonkman van recreatiebedrijf Twirre op het punt stond om zijn camping in Langweer te koop te zetten, wilde hij dat voorkomen.
,,Minsken dy’t hjir al 20, 30 jier steane, haw ik oanbean om har eigen kavel te keapjen.” Aanvankelijk was er weerstand, maar wie niet wil kopen kan blijven doorhuren. Inmiddels is twee derde overstag en zijn er al vijftig kavels van camping Leyenspolder aan de Langwarder Wielen verkocht.
Trouwe campinggasten kregen van Jonkman korting bij de aankoop. ,,Mar ik haw wol in klausule opnaam: atst binnen twa jier tiid it kavel ferkeapest, dan moat dy koarting werom nei my. Dat is in soarte fan antispekulaasjebetingst.”
Beheersovereenkomst, akte van levering en huishoudelijk reglement stelde Jonkman op in samenspraak met de campinggasten, die een vereniging van eigenaren hebben opgericht. Die aanpak kan op belangstelling rekenen van collega’s in de recreatiesector.
,,In pear campingeigners wolle no ek oerwaagje om it krekt sa te dwaan. En ik bin der wis fan dat guon dy’t de camping ferkocht hawwe no tinke: ferdikke, wy hienen de kavels ek ferkeapje moatten oan ús besteande gasten. Want de kavelpriis bringt mear op as watst foar it hiele terrein en de opstallen krije kinst. En dan hawwe je de ellinde en de kweade gesichten ek net.”
Dat er in de Friese Zuidwesthoek zo’n duizend jaarplaatsen verdwijnen, betekent nog niet dat het einde van de jaarplaatscamping in zicht is. Ruim 60 procent van alle toeristische bedden in deze regio bestaat uit vaste jaarplaatsen, ligplaatsen of tweede woningen.
,,Dat is wel erg veel vergeleken met andere regio’s. Als dat wat minder wordt, trekt dat cijfer meer naar het landelijk gemiddelde toe. Het is heel sneu voor mensen die met de hele familie al generaties zijn verknocht aan zo’n plekje, maar veel oudere campings hebben moeite om met hun tijd mee te gaan en investeren niet meer in hun kwaliteit.”
Dan kunnen hippe ideeën zoals The Keys Hotels juist erg welkom zijn, vindt Pietersma. ,,De kampeersfeer lijkt in Noordwolde te blijven voortbestaan, alleen op een heel nieuwe manier en niet voor vaste gasten. De manier waarop de nieuwe eigenaren het nu aanpakken, verdient niet de schoonheidsprijs. Maar los daarvan denk ik dat dit soort vernieuwende concepten van mensen van buiten een toevoeging zijn voor deze regio. Er zitten soms gelukzoekers bij, maar zonder pioniers en gelukzoekers heb je geen verandering.”
Tweede woonenclave
Wel moeten overheden alert blijven op wat projectontwikkelaars eigenlijk voor ogen hebben met een overname, zoals in Hindeloopen bij het door de EuroParcs Group overgenomen badpaviljoen en camping Schuilenburg. Pietersma: ,,Gaat daar vakantieverhuur plaatsvinden, of wordt het in praktijk een veredeld tweede woningpark? Met een tweede woningpark hoeft niets mis te zijn, maar je moet er als gemeente wel van bewust zijn. Het gebeurt op veel plekken in Nederland dat een recreatieterrein wordt doorverkocht voor het eenmalige rendement. Alles wordt eraf geveegd, er komen nieuwe chaletjes en daarna wordt de grond uitgepond aan particulieren. Dan is de ziel eruit en is het geen recreatiebedrijf meer, maar een tweede woningenclave geworden.”
Daar ziet advocaat Briedé nog wel een taak liggen voor de landelijke politiek. ,,Je zou als Tweede Kamer iets kunnen doen met het antispeculatiebeding dat we kennen in de woningsector. Als nieuwe eigenaar van een woning moet je drie jaar wachten voordat je die weer kunt verkopen. Het tegenhouden van speculanten is bij woningen wettelijk geregeld, maar niet bij campings. Daar maken investeerders gebruik van. Dat moet veranderen, zodat huurders niet meteen met een opzegging geconfronteerd worden, zoals dat nu steeds gebeurt.”
Een versie van dit artikel verscheen in de LC van 19 februari 2022
Frank de Boer (46), anesthesiemedewerker bij ziekenhuis Tjongerschans, maakt zich zorgen over het op handen zijnde 2G-beleid. Op de ic werkt hij op dit moment de ene na de andere dienst, maar als 2G op de werkvloer wordt ingevoerd kan dat straks niet meer.
Friesch Dagblad ★ 17 november 2021
Zijn filmpje met vragen aan het kabinet over het voorgestelde 2G-beleid op de werkvloer is de afgelopen dagen talloze keren bekeken en gedeeld op sociale media. ‘Heeft u mijn hulp niet nodig op de ic? Doe ik er ineens niet meer toe? Mag ik niet meer meedoen omdat ik ongevaccineerd ben?’
„Ik had niet verwacht dat het zo groot zou worden”, zegt Frank de Boer, die bij ziekenhuis Tjongerschans in Heerenveen werkt als projectleider inkoop, kwaliteitsmedewerker en anesthesiemedewerker. Hij spreekt op persoonlijke titel, zo wil hij benadrukken. „Ik had het gevoel dat ik dit moest doen. Wat de consequenties ook zijn, want dit gaat over meer dan mijn eigen baantje.”
Keihard nodig
In België wordt zorgpersoneel dat zich vóór 1 april niet heeft laten vaccineren ontslagen. De Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen (NVZ) laat weten niets te zien in een coronapas voor ziekenhuismedewerkers en bezoekers.
„De vaccinatiegraad van het personeel ligt al erg hoog en bovendien hebben we alle mensen keihard nodig”, laat NVZ-woordvoerder Wouter van der Horst weten. „We zullen met deze insteek het wetsvoorstel waarmee het ministerie van Volksgezondheid komt, beoordelen.”
De Boer heeft in de afgelopen twintig maanden in elke Covid-golf meegeholpen op de intensive care, buiten zijn reguliere werkzaamheden. Hij is net thuis van een late dienst die hij vrijwillig heeft ingevuld. „Ik vul alleen maar gaten op, er zijn gewoonweg geen mensen. Heel veel collega’s hebben de handdoek in de ring gegooid of zitten met burn-outklachten thuis, waardoor het op een nog kleiner groepje aankomt. Ik heb er nu zes dagen achter elkaar op zitten.”
Eten uit de kofferbak
Zulke lange werkweken zijn wel uit te houden, zegt de oud-militair die tot 2010 in vredesmissies heeft gediend in Bosnië, Kosovo en Afghanistan. „Ik heb als medisch verpleegkundige ook in Afghanistan rondgelopen, daarbij vergeleken is dit peanuts. Het enige waar ik me zorgen over maak, is of je straks nog een normaal bestaan kan leiden als je niet gevaccineerd bent. In Oostenrijk is 2G-beleid al ingeschakeld, mensen in Litouwen kopen hun eten nu uit de kofferbak omdat ze de supermarkten niet meer in mogen. Als ik straks geen eten mag kopen en geen geld meer kan verdienen voor mijn gezin, dan heb ik het mes op de strot. En dan? Dat is niet de goede weg.”
De Boer heeft zich bewust niet laten vaccineren. „Ik heb een gezond lichaamsgewicht, geen medische voorgeschiedenis van onderliggende kwalen. En ik heb corona al doorgemaakt. Dan ben je meer beschermd dan iemand die alleen een vaccin heeft genomen. Mijn vriendin is verloskundige en heeft zich gevaccineerd. Mijn moeder heeft borstkanker en door chemotherapie ligt haar immuunsysteem plat. Zij heeft zich met een ontzettend goede reden laten vaccineren.”
Een anti-vaxer wil hij daarom niet genoemd worden. „Ik kan je mijn vaccinatieboekje van Defensie laten zien. Ik denk dat er bijna niemand in het ziekenhuis meer vaccinaties heeft gehad. Maar dat zijn allemaal klassieke vectorvaccins met een verzwakt virus erin. Ik vind de mRNA-vaccins iets wezenlijk anders. Dat is hoe ik het zie, en ik respecteer iedereen die zich wel laat vaccineren ook gewoon. Maar respecteer dan ook een ander die dat niet wil. “
Schuimbekkend tegenover elkaar
„Iedereen als ‘wappie’ op één bult gooien, dat is natuurlijk lekker eenvoudig. En er zijn heus ook mensen die zeggen dat corona niet bestaat. Die mogen wel even een paar dagen met me meelopen op de ic, dan laat ik ze zien wat voor vreselijk ziektebeeld dat is. We hebben mensen gehad die bijna negentig dagen aan de beademing hebben gelegen en het maar nét hebben gehaald. Ik bagatelliseer dat absoluut niet. Maar mensen staan op sociale media zo schuimbekkend tegenover elkaar dat elke nuance is verdwenen. Er wordt niet meer zinvol van gedachten gewisseld.”
Na de vorige Covid-golf verloren veel flexibel inzetbare verpleegkundigen en zorgmedewerkers hun baan. „Dat heeft ook met financiën te maken, want personeel kost geld. Maar daardoor worden operatiekamers afgeschaald en kunnen we uiteindelijk ook geen inhaalzorg doen. Het is niet allemaal zo leuk de laatste tijd.” Zijn baan in het ziekenhuis heeft De Boer opgezegd. In januari stapt hij over op de ambulancedienst.
„In een medisch beroep leg je een eed af dat je iedereen helpt, zonder onderscheid tussen mensen. Dat is een groot goed en dat staat nu verschrikkelijk op de helling in de politiek en de maatschappij. Dat verschil wordt alleen maar heel scherp aangezet. Ik ben een maatschappelijk probleem aan het oplossen door extra te werken op de ic, en daarvan ben ik dan ook de grootste veroorzaker? Dat kan niet allebei waar zijn.”
Dat er afgelopen zomer in korte tijd bijna tweehonderd dode bruinvissen aanspoelden op de Waddeneilanden, ligt niet aan windparken, klimaatverandering of overbevissing. Onderzoekers vermoeden dat een bacterie de boosdoener is.
Friesch Dagblad ★ 27 november 2021
Het gaat om de Erysipelothrix rhusiopathiae, een bacterie die bij veel diersoorten voorkomt en vlekziekte kan veroorzaken. Bij drie kwart van de onderzochte bruinvissen zat de bacterie in allerlei organen en heeft het tot bloedvergiftiging geleid. „We doen al heel lang onderzoek naar bruinvissen, maar deze specifieke bacterie hebben we niet eerder aangetroffen”, zegt bioloog Lonneke IJsseldijk van de Universiteit Utrecht.
Eind augustus spoelden er in tien dagen tijd circa 190 bruinvissen aan op de Waddeneilanden – ongeveer het zestigvoudige van wat normaal zou zijn in die periode van het jaar. In opdracht van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) werd de afgelopen maanden onderzoek gedaan naar de mogelijke doodsoorzaak.
Vrouwtjes
16 van de 22 onderzochte bruinvissen bleken volwassen vrouwtjes te zijn, terwijl het bij strandingen doorgaans om jonge dieren gaat. „Ze zagen er redelijk goed uit en hadden een gezonde vetlaag en relatief weinig parasieten”, zegt IJsseldijk. „Veel van de volwassen vrouwtjes waren kortgeleden drachtig geraakt, dus een plotselinge dood ligt voor de hand.”
De bruinvissen verkeerden bij de massastranding eind augustus al in een verregaande staat van ontbinding. „Ze hebben zo’n twee of drie weken op zee gedreven voordat ze met de noordenwind op de Waddeneilanden aanspoelden”, zegt marien bioloog Mardik Leopold van Wageningen University & Research.
Oestergronden
Vermoedelijk vonden de bruinvissen de dood op de Centrale Oestergronden, ongeveer honderd kilometer ten noordwesten van de Waddeneilanden. Dat is niet alleen aannemelijk door berekeningen uit zeestromingsmodellen, maar ook door onderzoek van de maaginhoud. „Daar vonden we resten van sprotjes en horsmakrelen, maar geen zandspiering. Die vissoort komt alleen op zandbodems voor en pas zo’n honderd kilometer uit de kust gaat de zandbodem over in klei.”
Afgelopen zomer deden al snel verschillende geruchten de ronde over mogelijke oorzaken. De massale sterfte onder bruinvissen zou door klimaatverandering komen, door overbevissing, of door de bouw van windparken op zee. Er werd zelfs gesuggereerd dat een militaire oefening van de Koninklijke Marine de bruinvissen het leven zou hebben gekost. „Dat hebben we allemaal kunnen uitsluiten als mogelijke oorzaak”, zegt Leopold. „Die oefening van de marine zat te dicht onder de kust, en kan geen oorzaak zijn geweest.”
De meest waarschijnlijke kandidaat is dus de bacterie die uit de kweekjes van de Universiteit Utrecht naar voren kwam. „Die bacterie lijkt dus ook in de Noordzee te zitten, misschien op de huid van bepaalde vissoorten. Maar daar weten we nog te weinig van, omdat daar geen onderzoek naar wordt gedaan”, aldus Leopold.
De onderzoekers zullen hun bevindingen eind dit jaar rapporteren aan het ministerie van LNV.
Richard de Boer 